آموزش بیمار
ایمونوتراپی (ایمنی درمانی) چیست؟
ایمونوتراپی نوعی درمان سرطان است که به سیستم ایمنی بدن کمک میکند سلولهای سرطانی را پیدا کرده و به آنها حمله کند. ایمونوتراپی انواع مختلفی دارد و هر نوع آن به شیوهای متفاوت کار میکند. نوع درمان انتخابی به نوع سرطان بستگی دارد.
چگونه سیستم ایمنی با سرطان مبارزه میکند؟
سیستم ایمنی از اندامها، سلولها و موادی تشکیل شده که با پیدا کردن و نابود کردن میکروبهایی مانند باکتریها و ویروسها از بدن در برابر عفونتها و بیماریها محافظت میکند. این سیستم تشخیص میدهد چه چیزهایی بهطور طبیعی به بدن تعلق دارند. سیستم ایمنی وقتی چیزی را پیدا کند که آن را نشناسد یا “بیگانه” تشخیص دهد به آن حمله میکند. به این فرآیند پاسخ ایمنی گفته میشود.
سیستم ایمنی میتواند در صورتی که سلولهای سرطانی را بیگانه تشخیص دهد، به آنها نیز پاسخ دهد. این کار زمانی بهتر عمل میکند که تعداد سلولهای سرطانی کم باشد. اما توانایی سیستم ایمنی برای نابود کردن سرطان محدودیتهایی دارد:
- ممکن است سیستم ایمنی سلولهای سرطانی را بیگانه تشخیص ندهد، چون آنها بیش از حد شبیه سلولهای طبیعی هستند.
- پاسخ ایمنی ممکن است به اندازه کافی قوی نباشد که سرطان را نابود کند.
- سلولهای سرطانی میتوانند سیگنالهایی تولید کنند که به آنها کمک میکند از دید سیستم ایمنی پنهان شوند.
ایمونوتراپی به غلبه بر این چالشها کمک میکند؛ با کمک به سیستم ایمنی برای شناسایی سلولهای سرطانی و تقویت پاسخ ایمنی بدن.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
هدف ایمونوتراپی چیست؟
اگر پزشک ایمونوتراپی را توصیه کرده، مهم است هدف درمان را بدانید. این هدف به نوع سرطان، مرحله آن (اندازه و محل)، و میزان گسترش آن بستگی دارد. ایمونوتراپی میتواند سه هدف درمانی داشته باشد:
۱. درمان کامل سرطان (هدف درمانی قطعی)
هر زمان ممکن باشد، هدف این است که سرطان کاملاً نابود شود و بازنگردد. ایمونوتراپی میتواند پاسخهای درمانی طولانیمدت ایجاد کند، اما برای همه سرطانها یا همه افراد مؤثر نیست. چون روشی نسبتاً جدید است، پزشکان هنوز در حال یادگیری درباره نتایج بلندمدت آن هستند.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
۲. کنترل سرطان
اگر درمان کامل ممکن نباشد، ایمونوتراپی ممکن است برای کوچک کردن تومور یا کند کردن رشد آن استفاده شود. این کار میتواند باعث بهبود کیفیت زندگی و افزایش طول عمر شود. سرطان ممکن است کاملاً از بین نرود، اما میتوان آن را مانند یک بیماری مزمن (مثل بیماری قلبی یا دیابت) مدیریت کرد.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
۳. کاهش علائم (درمان تسکینی)
ایمونوتراپی ممکن است برای بهبود راحتی و کیفیت زندگی استفاده شود، حتی اگر سرطان گسترش یافته باشد یا قابل کنترل نباشد. برای مثال، ممکن است توموری را کوچک کند که باعث درد یا فشار شده است. به این نوع درمان، ایمونوتراپی تسکینی گفته میشود. این روش میتواند بخشی از مراقبت تسکینی باشد که شامل کنترل درد، داروهای ضد تهوع و سایر روشهای حمایتی است. درمانهای تسکینی در هر مرحله از سرطان قابل استفادهاند.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
ایمونوتراپی چه تفاوتی با شیمیدرمانی دارد؟
شیمیدرمانی و ایمونوتراپی هر دو از روشهای درمان سرطان هستند، اما داروهای کاملاً متفاوتی محسوب میشوند. ایمونوتراپی با سیستم ایمنی بدن شما همکاری میکند تا سلولهای سرطانی را پیدا کرده و از بین ببرد یا جلوی رشد آنها را بگیرد، در حالی که شیمیدرمانی مستقیماً به سلولهای سرطانی (و برخی سلولهای سالم) حمله میکند.
مانند شیمیدرمانی، ایمونوتراپی نیز اغلب یک درمان سیستمیک است؛ یعنی از طریق جریان خون در سراسر بدن حرکت میکند و میتواند به سیستم ایمنی کمک کند سلولهای سرطانی را که در بدن پخش شدهاند (متاستاز دادهاند) هدف قرار دهد و نابود کند.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
کدام سرطانها با ایمونوتراپی درمان میشوند؟
ایمونوتراپی هنوز برای همه سرطانها در دسترس نیست. اگرچه همه سرطانها به دلیل تغییرات ژنی (جَهِش) ایجاد میشوند، اما نوع این تغییرات یا تغییرات پروتئینی در هر سرطان متفاوت است. به این تغییرات نشانگرهای زیستی (Biomarkers) گفته میشود. حتی افرادی که یک نوع سرطان مشابه دارند (مثلاً ملانوما یا سرطان ریه)، ممکن است نشانگرهای زیستی متفاوتی داشته باشند که بر نوع درمان مؤثر تأثیر میگذارد.
در بیشتر موارد، ایمونوتراپی سرطانهایی را هدف قرار میدهد که نشانگرهای زیستی خاصی دارند. برخی روشها مانند درمان TIL بهجای یک تغییر، چندین تغییر مختلف در سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
آزمایش نشانگرهای زیستی (بیومارکرها)
پیش از شروع درمان، آزمایش نشانگرهای زیستی (مثلا PD-L1 یا MSI/MMR) انجام میشود تا مشخص شود آیا ایمونوتراپی میتواند گزینه مناسبی باشد یا خیر. این آزمایش ممکن است پس از شکست درمان یا رشد دوباره سرطان نیز انجام شود تا بررسی شود آیا تغییرات جدیدی در سلولهای سرطانی ایجاد شده است یا نه.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
انتخاب ایمونوتراپی مناسب
انتخاب نوع مناسب ایمونوتراپی، مقدار دوز و برنامه زمانی درمان بسیار مهم است. ایمونوتراپی گاهی «درمان دقیق» یا «درمان شخصیسازیشده» نامیده میشود، زیرا حتی افرادی که یک نوع سرطان مشابه دارند ممکن است نشانگرهای زیستی (بیومارکرهای) متفاوتی داشته باشند. نوع ایمونوتراپی بر اساس بیومارکرهایی که در آزمایشها یافت میشود انتخاب میشود.
گاهی برنامه درمانی کاملاً مشخص است و بر اساس پژوهشهای انجامشده روی افراد مشابه تعیین میشود. اما در برخی سرطانها یا مراحل خاص، اطلاعات کمتری در دسترس است.
پزشک و تیم درمانی هنگام انتخاب درمان به عوامل زیر توجه میکنند:
- نوع سرطان
- مرحله سرطان (محل، اندازه و میزان گسترش)
- نتایج بیومارکرها یا سایر آزمایشها
- سن
- وضعیت کلی سلامت و داروهای فعلی
- بیماریهای جدی دیگر (مانند بیماریهای قلبی، کبدی یا کلیوی) و شرایطی که سیستم ایمنی را حساس میکنند (مانند بیماریهای خودایمنی)
- اهداف درمان
- درمانهای قبلی سرطان
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
ایمونوتراپی چگونه با سایر درمانها کار میکند؟
ایمونوتراپی برای برخی سرطانها بهتر عمل میکند. در بعضی سرطانها بهتنهایی استفاده میشود، اما در برخی دیگر همراه با درمانهایی مانند شیمیدرمانی، جراحی یا پرتودرمانی مؤثرتر است.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
ایمونوتراپی ممکن است در زمانهای مختلف استفاده شود:
- پیش از جراحی یا پرتودرمانی برای کوچک کردن تومور (درمان نئوادجوانت)
- پس از جراحی یا پرتودرمانی برای از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده (درمان ادجوانت)
- همراه با داروهایی که مستقیماً به سلولهای سرطانی حمله میکنند مانند شیمیدرمانی
- وقتی سرطان بازمیگردد یا به درمانهای دیگر پاسخ کامل نمیدهد
گاهی چند نوع ایمونوتراپی با هم استفاده میشوند. ممکن است به ترتیب خاص یا در ترکیب مشخصی داده شوند که به آن ایمونوتراپی ترکیبی گفته میشود. استفاده از بیش از یک نوع میتواند سلولهای سرطانی بیشتری را از بین ببرد و خطر مقاوم شدن سرطان به یک نوع درمان را کاهش دهد.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
ایمونوتراپی چگونه انجام میشود؟
بیشتر افراد ایمونوتراپی را بهصورت تزریق وریدی در کلینیک یا بیمارستان دریافت میکنند. برخی انواع آن میتوانند بهصورت تزریق زیرپوستی، داروی خوراکی یا کرم پوستی داده شوند. هر روش برنامه زمانی، عوارض جانبی و نکات ایمنی خاص خود را دارد.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
ایمونوتراپی هر چندوقت انجام می شود؟
ایمونوتراپی ممکن است روزانه، هفتگی یا ماهانه انجام شود و معمولاً در فواصل منظم به نام چرخه داده میشود. هر چرخه شامل یک یا چند دوز دارو است و سپس یک دوره استراحت دارد تا بدن فرصت پاسخدهی و بهبود پیدا کند.
هر نوع ایمونوتراپی برنامه زمانی خاصی دارد تا بیشترین اثر و کمترین عوارض را ایجاد کند. اگر همزمان شیمیدرمانی یا چند نوع ایمونوتراپی دریافت میکنید، برنامه درمانی مشخص میکند هر درمان چه زمانی و چند بار انجام شود.
تعداد چرخهها ممکن است پیش از شروع درمان بر اساس نوع و مرحله سرطان تعیین شود. در برخی موارد، تعداد چرخهها انعطافپذیر است و بسته به پاسخ سرطان و وضعیت سلامت شما تغییر میکند. از تیم درمانی خود بپرسید چند چرخه برنامهریزی شده و انتظار دارند درمان شما چه مدت طول بکشد.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
شایعترین عوارض جانبی ایمونوتراپی چیست؟
ایمونوتراپی میتواند عوارض جانبی متفاوتی نسبت به سایر درمانهای سرطان ایجاد کند، زیرا این روش از سیستم ایمنی بدن برای نابود کردن سرطان استفاده میکند. عوارض جانبی در هر فرد متفاوت است و به نوع ایمونوتراپی، مقدار دوز، نوع سرطان، محل آن و وضعیت کلی سلامت بستگی دارد. بیشتر عوارض جانبی خفیف هستند، اما برخی میتوانند شدید باشند. عوارض عمومی ایمونوتراپی شامل موارد زیر است:
- تغییرات پوستی (مانند بثورات/راش پوستی)
- خستگی
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- تغییرات غدد درونریز (مانند کم کاری/پرکاری تیروئید)
- علائم شبیه آنفولانزا (مانند تب، لرز و درد عضلانی)
- سندرم آزادسازی سیتوکین (CRS)
- سَمّیت عصبی
- کولیت (التهاب روده بزرگ)
ایمونوتراپی همچنین ممکن است باعث شود سیستم ایمنی به سلولهای سالم حمله کند. این حالت میتواند عوارض جانبی مرتبط با ایمنی ایجاد کند که ممکن است در هر زمان طی درمان یا حتی پس از توقف درمان رخ دهند.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
ایمونوتراپی چقدر در درمان سرطان موفق است؟
ایمونوتراپی میتواند سیستم ایمنی را تحریک کند تا سلولهای سرطانی را نابود کند. اما میزان موفقیت آن معمولاً کمتر از برخی درمانهای دیگر سرطان است. دلایل ممکن شامل موارد زیر است:
- ایمونوتراپی اغلب در مراحل پیشرفته سرطان استفاده میشود، زمانی که درمانهای دیگر مؤثر نبودهاند.
- سلولهای سرطانی گاهی میتوانند سیستم ایمنی را فریب دهند یا از آن پنهان شوند.
- مقاومت دارویی ممکن است باعث شود ایمونوتراپی دیگر مؤثر نباشد؛ مانند تغییرات ژنتیکی در سلولهای سرطانی یا تغییرات محیط داخلی و خارجی سلول که عملکرد سیستم ایمنی را مختل میکند.
- افراد مختلف پاسخهای متفاوتی به ایمونوتراپی دارند، و این تفاوتها بر میزان اثرگذاری درمان تأثیر میگذارد.
مهم است که تا حد امکان کل دوره درمان، دوز کامل و برنامه زمانی ایمونوتراپی رعایت شود. این کار بهترین شانس را برای دریافت بیشترین فایده از درمان فراهم میکند. اما گاهی عوارض جانبی شدید ممکن است نیاز به تغییر دوز یا برنامه درمانی داشته باشد تا بدن فرصت بهبود پیدا کند. گاهی داروهای حمایتی برای کمک به بهبود سریعتر داده میشود.
در برخی موارد، سلولهای سرطانی نسبت به یک نوع ایمونوتراپی مقاوم میشوند و ممکن است درمان دیگری امتحان شود. در نهایت، ممکن است زمانی برسد که درمان دیگر مؤثر نباشد و گزینههای مناسبی برای کنترل سرطان وجود نداشته باشد.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص ایمونوتراپی دارید اینجا کلیک کنید.
مقالات مرتبط زیر را نیز ببینید:
