آموزش بیمار
شیمی درمانی (کموتراپی) چیست؟
شیمیدرمانی اصطلاحی پزشکی برای داروهایی است که سلولهای سرطانی را میکشند یا از رشد آنها جلوگیری میکنند.
شیمیدرمانی میتواند به تنهایی یا همراه با جراحی، پرتودرمانی و سایر درمانهای سرطان استفاده شود. شیمیدرمانی به روشهای مختلفی تجویز میشود. این روشها شامل خوراکی، تزریق عضلانی/زیرپوستی یا وریدی است. شیمی درمانی ممکن است روزانه، هفتگی، هر دو هفته، هر سه هفته یا ماهانه تجویز شود.
پزشکتان نوع شیمیدرمانی مورد نیاز شما را بر اساس موارد زیر انتخاب خواهد کرد:
1- نوع بیماری شما و محل آن.
2- وضعیت سلامت عمومی شما.
3- سایر درمان هایی که در کنار شیمی درمانی دریافت خواهید کرد.
4- ترجیحات و انتظارات شما از درمان.
داروهای شیمیدرمانی مختلفی وجود دارد. بسته به وضعیت، میتوانند به تنهایی یا در ترکیب تجویز شوند.
جهت مشاوره در مورد شیمی درمانی (کموتراپی) با دکتر شایان شیخ میری (متخصص رادیوآنکولوژی) اینجا کلیک کنید.
چرا من به شیمی درمانی (کموتراپی) نیاز دارم؟
شیمیدرمانی یکی از روش های درمان سرطان است. سلولهای سرطانی سریعتر از سایر سلولهای بدن شما رشد میکنند. شیمیدرمانی این سلولها را هدف قرار میدهد. شیمیدرمانی میتواند برای موارد زیر تجویز شود:
1- کشتن سلول های سرطانی
2- جلوگیری از گسترش سرطان به سایر قسمت های بدن
3- کوچک کردن تومور قبل از سایر درمان ها مانند پرتودرمانی و جراحی
4- کند کردن رشد سرطان (در مواردی که امکان ریشه کن کردن آن وجود ندارد)
5- بهبود درد و سایر علایم بیماری (در مواردی که امکان ریشه کن کردن آن وجود ندارد)
6- آماده سازی بدن شما برای پیوند مغز استخوان
چند وقت یک بار به شیمی درمانی (کموتراپی) نیاز دارم؟
شیمیدرمانی به صورت برنامهریزی شده تجویز میشود. برخی انواع شیمیدرمانی روزانه (معمولا شیمی درمانی خوراکی به این روش تجویز می شود) و برخی دیگر هفتگی، هر دو هفته، هر سه هفته یا ماهانه تجویز میشوند. هر سیکل یا کورس (دوره) شیمیدرمانی مدت زمانی است که یک دوره درمان دریافت میشود و سپس بدن شما برای بهبودی از عوارض جانبی استراحت میکند. برای مثال، فردی ممکن است در یک روز شیمی درمانی دریافت کند، سپس برای چند هفته استراحت کند تا از عوارض جانبی بهبود یابد. سپس این دوره تکرار میشود.
جهت مشاوره در مورد شیمی درمانی (کموتراپی) با دکتر شایان شیخ میری (متخصص رادیوآنکولوژی) اینجا کلیک کنید.
آیا برای شیمی درمانی (کموتراپی) نیاز به بستری شدن دارم؟
بسته به شرایط، گاهی برای شیمیدرمانی نیاز به بستری شدن است. در سایر مواقع پزشکتان معمولا جلسه اول شیمیدرمانی را به صورت بستری در بیمارستان تجویز کرده و سپس جلسه های بعدی را به صورت سرپایی در کلینیک یا مطب دریافت خواهید کرد. همچنین برخی از رژیم های شیمی درمانی به صورت چند روزه (روزانه یا 24 ساعته و مداوم) تجویز می شوند، از این رو ممکن است در این موارد نیاز به بستری شدن داشته باشید. در دوره درمان ممکن است دچار عوارض جانبی شده که برای درمان آنها نیاز به بستری شدن داشته باشید. قبل از شروع درمان در مورد این مسائل با پزشک خود مشورت کنید. تقریبا در همه موارد امکان دریافت شیمی درمانی به صورت سرپایی وجود خواهد داشت.
جهت مشاوره در مورد شیمی درمانی (کموتراپی) با دکتر شایان شیخ میری (متخصص رادیوآنکولوژی) اینجا کلیک کنید.
قبل از شروع شیمی درمانی (کموتراپی) چکار کنم؟
1- پزشکتان را از هرگونه بیماری که در حال حاضر دارید یا قبلا داشته اید مطلع کنید. این کار برای انتخاب نوع درمان شما بسیار مهم است و در برخی مواقع از وقوع عواقب جبران ناپذیر جلوگیری خواهد کرد.
2- تمام داروهای مصرفی، شامل تمام داروهای تجویزی و بدون نسخه و مکملهای گیاهی، را به پزشک خود اطلاع دهید. درباره هرگونه حساسیت دارویی پزشکتان را مطلع کنید. بهتر است فهرستی از داروهای مصرفی تان را با خود به همراه داشته باشید.
3- هرگونه حساسیت به لاتکس، چسب یا محلولهایی که روی پوست استفاده میشوند (مانند بتادین یا الکل) را اطلاع دهید.
4- اگر باردار هستید یا کوچکترین احتمال بارداری را می دهید در این مورد حتما به پزشک خود اطلاع دهید. بهتر است قبل از شروع هر نوع شیمی درمانی یک تست بارداری منفی داشته باشید. بسیاری از داروهای شیمی درمانی می توانند به جنین آسیب بزنند.
5- برخی از انواع شیمی درمانی می توانند بر توانایی برای باردارشدن شما تأثیر بگذارند و حتی شما را دچار نازایی کنند. حتما قبل از شروع درمان با پزشکتان در این مورد مشورت کنید. روش های متعددی برای حفظ باروری وجود دارند و در بسیاری از موارد شما محکوم به نازایی نیستید.
6- اگر شیمیدرمانی قرار است به صورت وریدی انجام شود، ممکن است پزشکتان پیشنهاد کند که وسیله ای مانند یک کاتتر وریدی مرکزی یا پورت شیمی درمانی قرار دهید. این دستگاه ها توسط جراح تعبیه می شوند. با تعبیه این دستگاه ها دیگری نیازی به اینکه در هر جلسه درمان از شما رگ گرفته شود وجود نداشته و همچنین احتمال نشت دارو به زیر پوست شما بسیار کاهش خواهد یافت. نشت دارو به زیر پوست می تواند یکی از بدترین تجاربی باشد که در طول شیمی درمانی به آن دچار شوید.
7- پزشکتان ممکن است از شما بخواهد که قبل از شروع شیمی درمانی جهت بررسی دندان ها به دندانپزشک مراجعه کنید. برخی اقدامات دندانپزشکی در حین دوره شیمی درمانی با خطر خونریزی و عفونت بیشتری همراه اند و ترجیح این است که تا حد امکان تمامی اقدامات دندانپزشکی مورد نیازتان را قبل از شروع شیمی درمانی انجام داده باشید.
8- با پزشکتان درباره تمام عوارض جانبی که ممکن است حین دوره درمان رخ دهد صحبت کنید. برخی عوارض نیازمند مشاوره یا ویزیت فوری و یا حتی بستری در بیمارستان خواهند بود. حتما در مورد موارد اورژانس که نیازمند مراجعه به اورژانس هستند از پزشک خود سؤال کنید.
9- معمولا برای جلسات شیمی درمانی نیازی به همراه ندارید، اما در صورتی که وضع عمومی خوبی ندارید، مشکلاتی دارید که نیازمند کمک دیگرانید، و یا در جلسات قبلی دچار عارضه های ناتوان کننده شده اید، بهتر است که یک همراه، که توانایی مراقبت از شما را دارد، داشته باشید.
جهت مشاوره در مورد شیمی درمانی (کموتراپی) با دکتر شایان شیخ میری (متخصص رادیوآنکولوژی) اینجا کلیک کنید.
شیمی درمانی (کموتراپی) چگونه تجویز می شود؟
روش تجویز شیمی درمانی بستگی به نوع دارو و بیماری شما دارد. شیمی درمانی می تواند به روش های زیر انجام شود:
1- تزریق وریدی (اکثر داروهای شیمی درمانی به این روش تجویز می شوند)
2- تزریق عضلانی یا زیرپوستی
3- خوراکی
4- کِرِم پوستی
5- تزریق داخل نخاعی
جهت مشاوره در مورد شیمی درمانی (کموتراپی) با دکتر شایان شیخ میری (متخصص رادیوآنکولوژی) اینجا کلیک کنید.
عوارض جانبی شیمی درمانی (کموتراپی) چیست؟
شیمیدرمانی سلولهای سرطانی که به سرعت رشد میکنند را هدف قرار میدهد. اما میتواند برخی از سلولهای طبیعی بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این باعث عوارض جانبی میشود. بسته به نوع درمان شما، پزشکتان عوارض جانبی احتمالی را به شما خواهد گفت. عوارض جانبی داروها بر انتخاب نوع شیمی درمانی توسط پزشکتان تأثیر گذار است، پس حتما در این مورد از پزشکتان سؤال کرده و ترجیحات خود را با ایشان در میان بگذارید.
عوارض جانبی که ممکن است بعد از شیمیدرمانی رخ دهد عبارتند از:
1- احساس خستگی
2- ریزش مو
3- گلو درد یا زخم های دهانی
4- خشکی، خارش، قرمزی یا تیرگی پوست
5- بثورات پوستی
6- تهوع و استفراغ
7- بیحسی و سوزنسوزن شدن در دستها یا پاها
8- عدم احساس گرسنگی یا کاهش وزن
9- کبودی یا خونریزی آسان، اغلب از لثهها
10- عفونت
11- اسهال یا یبوست
12- درد عضلانی و مفصلی
13- قطع دوره های قاعدگی (که معمولا قابل بازگشت است)
عوارض طولانی مدت شیمی درمانی (ماه ها تا سال ها پس از اتمام شیمی درمانی):
13- مشکلات بارداری (که شایعترین آن نازایی است)
14- مشکلات قلبی، استخوانی یا عصبی
15- ابتلا به سایر سرطان ها (نادر)
جهت مشاوره در مورد شیمی درمانی (کموتراپی) با دکتر شایان شیخ میری (متخصص رادیوآنکولوژی) اینجا کلیک کنید.
حین دوره شیمی درمانی (کموتراپی) چه کارهای دیگری باید انجام دهم؟
1- تمامی توصیه های پزشک خود را درباره درمان و ویزیت ها رعایت کنید.
2- هرگونه عوارض جانبی یا مشکلاتی که در طول درمان دارید را به پزشکتان اطلاع دهید.
3- غذای خوب بخورید، خواب کافی و فعالیت بدنی داشته باشید.
4- تقریبا هیچ منع غذایی ندارید. سعی کنید که وعده های غذایی تان را متعدد و سبُک کنید. غذاها و نوشیدنیهای مغذی که پروتئین و کالری بالا دارند مصرف کنید. توصیه کلی این است که حین دوره درمان افزایش یا کاهش وزن قابل توجه نداشته باشید. در تهیه مواد غذایی اصول کلی بهداشتی را رعایت کنید. هر ماده غذایی که که باعث بدتر شدن حالتان می شود حذف کنید.
موارد زیر نشانه های خطری هستند که باید فورا درباره آنها با پزشک خود مشورت کرده، و یا اگر پزشک در دسترس نیست به اورژانس مراجعه کنید:
1- اسهال یا استفراغ شدیدی که شما را ناتوان کرده یا باعث گیجی، سَبُکی سر، سیاهی رفتن چشم ها یا اُفت فشار خون شده است. همچنین هرگونه اسهال یا استفراغ خونی یا همراه با تب نیازمند بررسی فوری است.
2- درد شدید شکمی به خصوص اگر همراه با تب، اسهال خونی یا استفراغ (به خصوص استفراغ خونی یا سبزرنگ) باشد.
3- هر گونه تب بیشتر یا مساوی 38 درجه، به خصوص اگر همراه با اُفت فشار خون، افزایش ضربان قلب یا اُفت هوشیاری باشد.
4- هرگونه ضعف و بی حالی شدید که با اقدامات اولیه مثل استراحت یا دادن غذا و مایعات بهبود نیابد.
5- هرگونه اُفت هوشیاری یا علایم عصبی جدیدی که بیمار قبلا نداشته و یا اگر داشته اکنون بدتر شده است.
6- پیدایش هر میزان خون در ادرار، به خصوص اگر همراه با دفع لخته باشد.
7- تپش قلب یا احساس نامنظم شدن ضربان قلب، به خصوص اگر همراه با اُفت فشارخون یا اُفت هوشیاری باشد.
8- سُرفه شدیدی که با اقدامات اولیه مثل استراحت، نشستن و یا داروی ضد سرفه بهبود نیابد و یا همراه با دفع خون باشد.
9- تنگی نفس شدید یا هرگونه تنگی نفسی که همراه با کبود شدن انگشت ها یا لب ها باشد.
جهت مشاوره در مورد شیمی درمانی (کموتراپی) با دکتر شایان شیخ میری (متخصص رادیوآنکولوژی) اینجا کلیک کنید.
