سرطان کبد

سرطان کبد چیست؟

کبد وظایف حیاتی متعددی دارد: سم‌زدایی، تولید پروتئین‌ها و فاکتورهای انعقادی، ذخیره انرژی، تنظیم متابولیسم قند و چربی و نقش ایمنی. وقتی سلول‌های کبدی دچار تغییرات ژنتیکی و تکثیر غیرقابل کنترل می‌شوند، زمینه برای ایجاد سرطان کبد فراهم می‌شود.

سرطان کبد یکی از بدخیمی‌های مهم دستگاه گوارش است که از سلول‌های کبدی منشأ می‌گیرد. شایع‌ترین نوع سرطان اولیه کبد، هپاتوسلولار کارسینوما (Hepatocellular Carcinoma یا HCC) است که از هپاتوسیت‌ها، سلول‌های اصلی کبد، ایجاد می‌شود. این بیماری معمولاً در زمینه آسیب مزمن کبدی شکل می‌گیرد و سال‌ها طول می‌کشد تا به مرحله تشخیص برسد. سرطان کبد معمولاً به‌صورت تدریجی و خاموش پیشرفت می‌کند. بیماران ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی نداشته باشند. شناخت عوامل خطر، علائم هشداردهنده و روش‌های غربالگری نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و افزایش شانس درمان دارد.

کلانژیوکارسینوما (Cholangiocarcinoma) نوع دیگری از سرطان های اولیه کبد است که از مجاری صفراوی داخل یا خارج کبد منشأ می‌گیرد. اگرچه شیوع کمتری نسبت به HCC دارد، اغلب رفتار تهاجمی‌تر و پیش‌آگهی ضعیف‌تری دارد. تشخیص این نوع سرطان معمولاً در مراحل پیشرفته صورت می‌گیرد.

همچنین کبد یکی از شایع‌ترین محل‌های متاستاز (پخش شدن) سرطان‌هاست. تقریبا همه سرطان ها می توانند به کبد متاستاز دهند. این موارد از سرطان اولیه کبد محسوب نمی‌شوند، اما در پیش‌آگهی و مدیریت بیماری اهمیت زیادی دارند.

عوامل خطر سرطان کبد کدامند؟

سیروز (نارسایی مزمن کبدی) مهم‌ترین عامل خطر سرطان کبد است. در این حالت، بافت سالم کبد به بافت فیبروتیک جایگزین می‌شود. هر عاملی که منجر به سیروز شود، مانند هپاتیت مزمن، مصرف الکل و بیماری‌های متابولیک، ریسک سرطان کبد را افزایش می‌دهد.

ویروس‌های هپاتیت B و C عامل اصلی ایجاد التهاب مزمن در کبد و تغییرات ژنتیکی سلول‌ها هستند و ریسک HCC را به شدت افزایش می‌دهند.

چاقی، دیابت و مقاومت به انسولین باعث افزایش شیوع کبد چرب غیرالکلی (NASH/NAFLD) شده اند. فرم التهابی (NASH) بیشترین ریسک را دارد و می‌تواند به سیروز و در نهایت سرطان کبد منجر شود.

مصرف مزمن الکل، تماس با آفلاتوکسین، بیماری‌های ژنتیکی مانند هموکروماتوز و کمبود α-1 آنتی‌تریپسین از دیگر عوامل خطر هستند.

سرطان کبد چه علائمی دارد؟

در مراحل اولیه، سرطان کبد ممکن است بدون علامت باشد یا علائم غیر اختصاصی مانند خستگی، بی‌اشتهایی و ضعف داشته باشد.

علایم بیماری پیشرفته:

درد یا سنگینی در ناحیه فوقانی سمت راست شکم

کاهش وزن و بی‌اشتهایی

زردی پوست و چشم‌ها

تورم شکم و پاها (آسیت)

تهوع و استفراغ

خونریزی‌های گوارشی

تشخیص و درمان سرطان کبد

تشخیص زودهنگام سرطان کبد نقش حیاتی در افزایش شانس درمان و بهبود پیش‌آگهی دارد. روش‌های تشخیصی شامل ترکیبی از یافته‌های بالینی، آزمایشگاهی و تصویربرداری است. آزمایش خون پایه شامل CBC، آنزیم‌های کبدی (AST، ALT، ALP)، بیلی‌روبین و مارکرهای سرطانی است. مهم‌ترین مارکر برای هپاتوسلولار کارسینوما، آلفافیتوپروتئین (AFP) است. AFP می‌تواند در مراحل اولیه HCC افزایش یابد. هرچند افزایش AFP اختصاصی نیست و در برخی بیماران HCC بدون افزایش AFP رخ می‌دهد. ترکیب AFP با تصویربرداری حساسیت تشخیصی را افزایش می‌دهد.

تصویربرداری در سرطان کبد

سونوگرافی

سی تی اسکن مخصوص کبد

ام آر آی (MRI) مخصوص کبد

نمونه برداری (بیوپسی) از کبد

درمان سرطان کبد

درمان سرطان کبد بستگی به مرحله بیماری، عملکرد کبد و وضعیت عمومی بیمار دارد. اهداف درمان شامل کنترل موضعی، کاهش ریسک متاستاز و بهبود بقا و کیفیت زندگی است.

برداشت تومور (Resection)

برداشتن کامل تومور برای بیمارانی مناسب است که بیماری محدود با اندازه کوچک و عملکرد کافی کبدی دارند. برداشتن کامل تومور در مراحل اولیه، شانس درمان قطعی را افزایش می‌دهد. در بیماران با سیروز شدید، ریسک جراحی بیشتر است و باید با دقت انجام شود.

پیوند کبد (Liver Transplantation)

در بیماران منتخب با تومورهای کوچک و محدود در زمینه سیروز کبدی پیوند کبد درمان انتخابی (ارجح) است.

درمان‌های موضعی و داخل شریانی

ابلیشن رادیوفرکوئنسی (RFA) و میکروویو (MWA): برای ضایعات کوچک (<۳–۵ سانتی‌متر) و بیمارانی که کاندید جراحی نیستند مناسب است. در این روش با استفاده از امواج الکترومغناطیسی در تومور حرارت ایجاد شده و تخریب بافتی ایجاد می شود. این روش عوارض کم و دوره نقاهت کوتاه دارد.

تزریق اتانول (PEI):  برای ضایعات کوچک و ضایعاتی که دسترسی به آن‌ها راحت است، کاربرد دارد. در این روش با استفاده از الکل تخریب شیمیایی در بافت تومور ایجاد شده و از نظر عوارض و دوره نقاهت شبیه روش های RFA/MWA است.

درمان‌های داخل شریانی (TACE و TARE): این روش ها برای بیماران با تومورهای متوسط و پیشرفته مناسب اند. داروها یا ذرات رادیواکتیو مستقیماً وارد شریان تغذیه‌کننده تومور می‌شوند و رشد تومور را کنترل می‌کنند.

رادیوتراپی (پرتودرمانی): پرتودرمانی خارجی با دوز بالا (SABR/SBRT) نیز روشی نوین برای درمان موضعی بیمارانی است که کاندید مناسبی برای انجام عمل های تهاجمی (مثل MWA/RFA) نیستند.

درمان‌های سیستمیک (دارویی):

در مراحل پیشرفته یا متاستاتیک (بیماری پخش شده)، داروهای هدفمند مانند Sorafenib، Lenvatinib و ایمنوتراپی (Atezolizumab) کاربرد دارند. درمان‌های سیستمیک می‌توانند رشد تومور را کند کنند و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشند.

پیش‌آگهی (نتایج درمان) سرطان کبد

پیش‌آگهی سرطان کبد به عوامل متعددی بستگی دارد. در مراحل اولیه HCC که قابل جراحی یا ابلیشن باشد، احتمال بقا و درمان قطعی بالا است. در مراحل پیشرفته، به‌ویژه در صورت درگیری عروق بزرگ یا متاستاز خارج کبدی، پیش‌آگهی ضعیف‌تر است.

بیماران با عملکرد خوب کبد شانس درمان موفقیت‌آمیز بیشتری دارند. بیماران با سیروز شدید یا اختلال عملکرد کبد، محدودیت درمان دارند و پیش‌آگهی بدتر است.

تومور کوچک و تک‌کانونی بهتر پاسخ می‌دهد. وجود چند تومور یا تومور بزرگ (>۵ سانتی‌متر) ریسک عود را افزایش می‌دهد.

سن، بیماری‌های همراه و وضعیت تغذیه‌ای بر پیش‌آگهی مؤثر هستند.

بیماران با بیماری‌های متابولیک یا نقص ایمنی، عوارض و مرگ‌ومیر بالاتری دارند.

اگر نیاز به مشاوره با متخصص سرطان دارید اینجا کلیک کنید.