سرطان و حفظ باروری در زنان

باروری در زنان به چه معناست؟

برای زنان بارور بودن به معنای داشتن توانایی باردار شدن است. برخی از انواع درمان ‌های سرطان می‌توانند باروری را تحت تأثیر قرار دهند. حفظ باروری به معنای انجام اقداماتی است که به شانس داشتن فرزند بیولوژیکی پس از درمان سرطان کمک می‌کند.

حتی اگر در حال حاضر برنامه‌ای برای باردار شدن ندارید، مهم است که قبل از شروع درمان به این موضوع فکر کنید، زیرا برخی از درمان‌ های سرطان می‌توانند در آینده، و حتی سال‌ها بعد، مشکلات باروری ایجاد کنند.

کدام روش های درمان‌ سرطان می‌توانند مشکلات باروری/نازایی ایجاد کنند؟

درمان‌های سرطان که می‌توانند مشکلات باروری ایجاد کنند شامل موارد زیر است:

• شیمی‌درمانی
• پرتودرمانی
• جراحی

شیمی‌درمانی و پرتودرمانی می‌توانند به تخمدان ها آسیب زده و یا آن را نابود کنند. در نتیجه، ممکن است دوره‌های قاعدگی شما قطع یا نامنظم شود. همچنین پرتودرمانی می‌تواند به بافت رحم آسیب رسانده و بارداری بعدی را دشوار یا غیرممکن کند.

همه افرادی که شیمی درمانی می شوند دچار مشکلات باروری نخواهند شد. گرچه بسیاری از رژیم های شیمی درمانی منجر به قطع دوره های قاعدگی می شوند، اما فقط برخی از آن ها منجر به یائسگی یا نازایی خواهند شد. در بسیاری از افراد پس از اتمام دوره شیمی درمانی دوره های قاعدگی بازگشته و مشکلی از نظر باروری به وجود نخواهد آمد.

پرتودرمانی ناحیه لگن، مثلا برای سرطان دهانه رحم یا سرطان رکتوم، با احتمالا بالای یائسگی و نازایی دائمی همراه است. اما پرتودرمانی سایر نقاط، مثلا پرتودرمانی پستان، ارتباطی با وضعیت باروری شما در آینده ندارند.

جراحی برداشتن تخمدان ها (اوفورکتومی) باعث یائسگی شده و امکان داشتن فرزند بیولوژیک را از بین می برد. همچنین جراحی برداشتن رَحِم (هیسترکتومی)، بدون برداشتن تخمدان ها (مثلا برای میوم بزرگ ترحمی)، منجر به این می شود که نتوانید یک دوره بارداری طبیعی داشته باشید، گرچه امکان داشتن فرزند بیولوژیک را از بین نمی برد.

اگر در سنین باروری هستید و فرزندی ندارید یا تمایل به داشتن فرزند بیشتر دارید، قبل از هرگونه تصمیم درباره شروع درمان سرطان درباره حفظ باروری فکر کنید. در این مورد با همسر، پزشک سرطان و پزشک متخصص ناباروری مشورت کنید. در نهایت گزینه ای که برای شما بهتر است را انتخاب کنید.

اگر تمایل به حفظ باروری داشته باشم چه کاری باید انجام دهم؟

شما باید قبل از شروع هر نوع درمان در این مورد به پزشک خود اطلاع دهید.

راه کارهایی که برای حفظ باروری پس از شیمی درمانی وجود دارند عبارتند از:

• فریز جنین: پزشک متخصص ناباروری از شما تخمک جمع آوری کرده، سپس این تخمک‌ها را با اسپرم در آزمایشگاه تلقیح می‌کند تا جنین ‌ها را ایجاد کند. جنین یک گروه از سلول ‌ها است که پس از پیوستن تخمک و اسپرم رشد می‌کند. سپس جنین‌ها می‌توانند فریز شده و برای بعداً ذخیره شوند.
• فریز تخمک‌ها یا بافت تخمدان ‌ها: پزشک متخصص باروری از شما تخمک یا بافت تخمدان جمع آوری کرده و این بافت ها برای استفاده بعدی فریز و ذخیره خواهند شد.
• داروهای سرکوب کننده تخمدان: اگر هیچ کدام از گزینه های فوق برای شما مناسب نیستند، می توان قبل شیمی درمانی از داروهایی که فعالیت تخمدان را سرکوب می کنند استفاده کرد تا تخمدان ها کمتر در معرض داروهای شیمی درمانی قرار بگیرند. این کار استاندارد و روش ترجیحی حفظ باروری نیست و احتمال حفظ باروری با آن بسیار پایین تر است.

راه کارهایی که برای حفظ باروری پس از رادیوتراپی لگن وجود دارند عبارتند از:

• محافظت از تخمدان‌ها یا رحم در طول پرتودرمانی: این کار شامل پوشیدن یک محافظ خاص در خارج از بدن در طول پرتودرمانی است. محافظ اعضای بدن را پوشش داده و از آسیب دیدن توسط اشعه جلوگیری می‌کند. در اغلب مواقع انجام این کار ممکن نیست و کمکی به حفظ تخمدان های از اشعه نخواهد کرد.
• جابجایی تخمدان‌ها: اگر تخمدان‌ها در مسیر اشعه هستند، پزشک جراح می‌تواند آن‌ها را کمی جابجا کند تا از مسیر اشعه خارج شده و کمتر آسیب ببینند. البته در بسیاری موارد این کار ممکن است مؤثر نباشد.

چگونه تصمیم بگیرم که کدام گزینه برای من مناسب است؟

بهترین راه برای حفظ باروری شما بستگی به نوع سرطان، نوع درمان، سن و وضعیت عمومی شما دارد. با پزشک سرطان و پزشک متخصص ناباروری خود در مورد گزینه‌های مختلف صحبت کنید. برای تصمیم‌گیری، ممکن است بخواهید به موارد زیر فکر کنید:

• مزایا و معایب گزینه‌های موجود چیستند؟
• آیا شما شریک زندگی ای دارید (یا خواهید داشت) که برنامه‌ای برای فرزندآوری با وی داشته باشید؟
• هر کدام از گزینه ها چقدر شروع درمان شما را به تأخیر خواهد انداخت؟ به عنوان مثال، فریز جنین ممکن است چند هفته طول بکشد. در اکثر مواقع این تأخیر جزئی خطری برای شما نخواهد داشت. در این مورد با پزشک سرطان خود مشورت کنید.
• شانس موفقیت حفظ باروری چقدر است؟ در این مورد پزشک متخصص ناباروری می تواند شما را راهنمایی کند.

اگر تصمیم به حفظ باروری گرفتید، در اینجا زیر می توانید آدرس مراکز ناباروری سطح کشور را بیابید.

اگر هیچ کدام از گزینه های فوق برایم مناسب نبود، چه راهکارهای دیگری وجود دارند؟

• بارداری از طریق تخمک اهدایی
• استفاده از رحم اجاره ای
• به سرپرستی گرفتن