آموزش بیمار
تب و نوتروپنی ناشی از شیمی درمانی
تب نوتروپنی چیست؟
وقتی که در خون تعداد کافی از سلولهایی به نام نوتروفیل وجود نداشته باشد شما دچار نوتروپنی (کمبود نوتروفیل) شده اید. نوتروفیلها نوعی از گلبول های سفید خون هستند که به بدن در مبارزه با عفونتها کمک میکنند.
نوتروپنی عارضه ای شایع است که بدنبال تجویز شیمی درمانی و برخی از داروهای دیگر رخ می دهد. داروهای شیمی درمانی علاوه بر کُشتن سلول های سرطانی، سلول های طبیعی بدن را نیز از بین می برند. این داروها بر مغز استخوان نیز تأثیر گذاشته و در نتیجه بیمار دچار اُفت رده های خونی می شود (اُفت سلول های سفید و قرمز خون و پلاکت ها). به همین دلیل یک در هر جلسه درمان، معمولا یک روز قبل از جلسه و یا صبح روز جلسه، شما باید یک آزمایش خون محیطی (CBC) انجام دهید. در صورتی که تعداد نوتروفیل های شما بسیار پایین باشد، ممکن است پزشکتان جلسه شیمی درمانی را کنسل کند.
افرادی که دچار نوتروپنی میشوند مستعد عفونت اند. در بسیاری از موارد تنها نشانه این عفونت ها تب است. اگر علامت دیگری غیر از تب وحود نداشته باشد، به آن تب و نوتروپنی یا تب نوتروپنیک می گویند. تب و نوتروپنی عارضه ای جدی است و می تواند حتی منجر به مرگ شود، اما در اکثر مواقع با درمان آنتی بیوتیکی برطرف شده و بیمار می تواند پس از مدتی به شیمی درمانی ادامه دهد. توجه کنید که وجود نوتروپنی به تنهایی (بدون تب) در بسیاری از موارد نیاز به اقدام خاصی نداشته و عارضه ای ایجاد نخواهد کرد. پزشکتان ممکن است که داروهایی برایتان تجویز کند که سطح نوتروفیل های خونتان را افزایش دهد. همچنین ممکن است داروهای آنتی بیوتیکی برایتان تجویز شود تا دچار عفونت و تب نشوید.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص (دکتر شایان شیخ میری، متخصص رادیوآنکولوژی) دارید اینجا کلیک کنید.
درمان تب و نوتروپنی چیست؟
در بسیاری از موارد بیماری دچار تب و نوتروپنی باید بستری شده و داروهای آنتی بیوتیکی تزریقی بگیرد. ممکن است طبق نظر پزشکتان نیازی به بستری نبوده و داروهای آنتی بیوتیکی خوراکی برایتان تجویز شود.
تب و نوتروپی یک بیماری اورژانسی است و شما باید فورا درمان را شروع کنید. در صورتی که در منزل آنتی بیوتیک دارید می توانید اولین دوز آن را استفاده کرده و سپس به اورژانس مراجعه کنید. قبل از شروع شیمی درمانی در مورد احتمال رُخداد تب و نوتروپنی و اقدامات اولیه ای که در صورت وقوع آن لازم است انجام دهید از پزشکتان سؤال بپرسید. تقریبا همه رژیم های شیمی درمانی با احتمال وقوع تب و نوتروپنی همراه اند، هر چند که این احتمال با برخی رژیم ها بسیار بیشتر از سایرین است.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص (دکتر شایان شیخ میری، متخصص رادیوآنکولوژی) دارید اینجا کلیک کنید.
آیا می توان از تب و نوتروپی پیشگیری کرد؟
بله. در صورتی که پزشکتان تشخیص دهد که احتمال بروز تب و نوتروپنی بالاست، ممکن است نوعی داروی تزریقی (زیرجلدی) به نام فیلگراستیم یا پِگ فیلگراستیم برایتان تجویز کند. این داروها 24 تا 48 ساعت پس از شیمی درمانی تزریق خواهند شد و منجر به افزایش نوتروفیل های در گردش خون می شوند. این داروها می توانند احتمال وقوع تب و نوتروپنی را کاهش دهند، اما این احتمال را از بین نمی برند. حتی با وجود تزریق این داروها ممکن است دچار تب و نوتروپنی شوید.
در برخی موارد ممکن است پزشکتان تشخیص دهد که نیاز به مصرف داروهای آنتی بیوتیکی، ضدویروسی یا ضدقارچی به صورت پیشگیرانه دارید (تا دچار عفونت نشوید). این روش معمولا در درمان سرطان های خون به کار می رود و در سرطان های غیرخونی شایع نیست، هرچند که در مواردی از درمان های سرطان های غیرخونی نیز انجام می شود.
برای کاهش احتمال عفونت می توانید اقدامات زیر را انجام دهید:
- دستهای خود را مکرر با آب و صابون بشویید. همچنین میتوانید از محلولهای ضدعفونی کننده دست الکلی استفاده کنید.
- از مکانهای شلوغ و افراد بیمار (بهویژه کودکان) اجتناب کنید.
- غذا، لیوان، ظروف غذاخوری یا دیگر وسایل شخصی، مانند حوله و مسواک، را با دیگران به اشتراک نگذارید.
- هر روز دوش بگیرید و از لوسیون های نرم کننده برای جلوگیری از خشک شدن پوست استفاده کنید.
- گوشت، تخممرغ و ماهی را کاملاً پخته کنید تا هرگونه میکروب احتمالی را از بین ببرید.
- میوهها و سبزیجات خام را قبل از خوردن با دقت، با استفاده از مایعات گندزدا که می توانید از داروخانه ها تهیه کنید، بشویید. لزومی ندارد که حتما سبزیجات را به صورت پخته بخورید، اما لازم است که عاری از هرگونه میکروب یا انگل احتمالی باشند.
- داشتن حیوان خانگی منعی ندارد. بهتر است که پس از دست زدن به آنها دست خود را بشویید. اگر حیوان خانگی تان به بیرون از محیط خانه رفت و آمد دارد، بهتر است که در دوره درمان آن را محدود به محیط خانه کنید. بهتر است که قبل از شروع درمان حیوان خانگی خود را از نظر ابتلا به انگل ها و عفونت ها بررسی کرده و درمان لازم را انجام دهید.
- اگر باغچه دارید، از دستکش برای رسیدگی به آن استفاده کنید یا کلا این کار را به فرد دیگری بسپارید.
- دندانها و لثههای خود را هر روز با مسواک نرم مسواک بزنید. اگر پزشکتان توصیه کرد، از دهانشویه برای جلوگیری از زخمهای دهان استفاده کنید. رعایت بهداشت دهان و دندان یکی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه ای است که در طول درمان می توانید انجام دهید.
- از خوردن غذاهای تُرد، سفت، شور یا اسیدی اجتناب کنید. اگر زخم دهان دارید، این غذاها زخم را بدتر می کنند.
- سطوح (مانند میز آشپزخانه) را در خانه خود تمیز نگه دارید. برای ضدعفونی کردن سطوح می توانید از مایعات گندزدای قابل تهیه از داروخانه ها و یا از الکل 70% استفاده کنید.
- هر سال واکسن آنفولانزا بزنید.
- اگر سابقه برداشتن طحال دارید، حتما پزشکتان را مطلع کرده و قبل از شروع شیمی درمانی وضعیت واکسن های خود را به روزرسانی کنید. ابتلا به عفونت در این شرایط می تواند بسیار کشنده باشد.
- از بیرون رفتن با پای برهنه اجتناب کنید.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص (دکتر شایان شیخ میری، متخصص رادیوآنکولوژی) دارید اینجا کلیک کنید.
کی با پزشک خود تماس بگیرم و یا به اورژانس مراجعه کنم؟
اگر در 6 هفته گذشته شیمیدرمانی دریافت کردهاید یا به شما گفته شده که نوتروپنی دارید، توجه به هرگونه نشانه عفونت بسیار مهم است. در صورتی که هر کدام از علایم زیر را داشتید بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید:
- اگر یک نوبت تب 38.3 درجه سانتی گراد (دهانی) یا بالاتر داشتید.
- اگر دو نوبت (به فاصله 1 ساعت) تب 38 درجه (دهانی) یا بالاتر داشتید.
- هرگونه اُفت فشارخون، لرز شدید یا اُفت هوشیاری به خصوص اگر همراه با تب باشد.
- هر گونه درد شدید شکمی به خصوص اگر همراه دفع خون و تب باشد.
- هرگونه اسهال شدید به خصوص اگر همراه با تب یا دفع خون باشد.
- هرگونه تنگی نفس شدید، به خصوص اگر همراه با سرفه خلط دار و تب باشد.
- هرگونه درد شدید در ناحیه مقعد به خصوص اگر همراه با تب باشد.
در صورت وقوع تب (با تعریف بالا)، همانطور که ذکر شد، بلافاصله باید درمان را شروع کنید. بهتر است از قبل در مورد اولین اقداماتی که باید انجام دهید و اولین دوز آنتی بیوتیکی که باید مصرف کنید از پزشکتان سؤال کرده باشید. اولین دوز آنتی بیوتیک را مصرف کرده و سپس بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید.
اگر نیاز به مشاوره با متخصص (دکتر شایان شیخ میری، متخصص رادیوآنکولوژی) دارید اینجا کلیک کنید.
