اسهال ناشی از شیمی درمانی/پرتودرمانی

اسهال چیست؟

اسهال به معنای دفع شل یا آبکی یا تعداد دفعات دفع بیشتر از حد معمول است.

ممکن است همراه علایم فوق، یک یا چندتا از علایم زیر را نیز داشته باشید:

• درد و کرامپ شکمی
• نفخ
• دفع مخاط (موکوس): مخاط ماده ای ژله‌ای است که سطح داخلی روده بزرگ شما را پوشش می‌دهد.
• خونریزی از رکتوم: رکتوم آخرین قسمت روده بزرگ است که به مقعد منتهی می شود.
• تب 38 درجه سانتی گراد یا بالاتر
• کم آبی: علائم کم آبی بدن شامل موارد زیر است:
• احساس تشنگی بیشتر از حد معمول
• خشکی دهان و پوست
• کاهش حجم ادرار
• تیره شدن ادرار
• خستگی
• گرفتگی عضلات
• احساس سرگیجه یا سَبُکی سر
• تپش قلب یا اُفت فشار خون

بسیاری از افراد در طول درمان سرطان در مقطعی دچار اسهال می‌شوند. علت اسهال می تواند خود بیماری ، عوارض جانبی درمان آن (شیمی درمانی، پرتودرمانی و سایر داروها) و یا عفونت باشد. برخی از عفونت ‌هایی که باعث اسهال می‌شوند می‌توانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند. بهترین راه برای جلوگیری از این عفونت‌ها شستن دست‌ها با صابون و آب است. دست‌های خود را با آب گرم مرطوب کرده و صابون بزنید. دست‌های خود را به مدت حداقل ۲۰ ثانیه به هم مالش دهید و سپس بشویید. حتما پس از استفاده از توالت و قبل از غذا خوردن دست‌های خود را به این روش بشویید.

اگر نیاز به مشاوره با متخصص دارید اینجا کلیک کنید.

درمان اسهال:

اگر دچار اسهال شدید حتما از پزشکتان مشورت بگیرید. درمان اسهال بسته به علت و شدت  آن متفاوت است. ممکن است جهت درمان آن نیازمند بستری در بیمارستان باشید، هرچند که در اکثر موارد اینطور نیست.

علایم خطر اسهال که نیازمند مشورت فوری با پزشک یا مراجعه به اورژانس اند:

• علایم کم آبی (که در بالا ذکر شدند)
• تب 38 درجه سانتی گراد یا بالاتر
• وجود خون در اسهال، به خصوص اگر همراه با تب باشد.
• درد شدید شکمی که با اقدامات اولیه یا مصرف دارو بهبود نمی یابد، به خصوص اگر همراه با تب باشد.

داروهایی برای کنترل اسهال وجود دارند. بدون مشورت با پزشکتان هیچ دارویی استفاده نکنید. در برخی از موارد، به خصوص در مورد اسهال عفونی، مصرف داروهای کنترل کننده اسهال حتی ممکن است مضر باشند. به هیچ وجه بدون مشورت با پزشکتان برای کنترل اسهال از آنتی بیوتیک استفاده نکنید. بسیاری از علل اسهال غیرعفونی اند و نیازی به مصرف آنتی بیوتیک ندارند.

یکی داروهای کنترل کننده اسهال که بیشتر تجویز می شود داروی لوپرامید (Loperamide) است که مصرف آن معمولا به صورت دو عدد قرص 2 میلی گرمی همزمان و سپس یک عدد قرص 2 میلی گرمی هر 4 ساعت و ادامه تا حداقل 12 ساعت پس از قطع می باشد. اگر اسهال شدید باشد و باعث کم آبی شدید بدن شما شده باشد، ممکن است نیاز باشد که مایعات تزریقی (سِرُم) دریافت کنید. در موارد خفیف تر می توان کم آبی بدن را با استفاده از مایعات خوراکی، مثلا پودر O.R.S، جبران کرد.

اگر نیاز به مشاوره با متخصص (دکتر شایان شیخ میری، متخصص رادیوآنکولوژی) دارید اینجا کلیک کنید.

اگر دچار اسهال شدم چه رژیم غذایی داشته باشم؟

• سعی کنید در طول روز وعده های غذایی کم حجم اما متعدد (مثلا 6 وعده یا بیشتر) بخورید. وعده‌های غذایی کم حجم راحت‌تر از وعده‌ های بزرگ هضم می‌شوند.
• یک رژیم پیشنهادی برای اسهال حاد شامل موز، برنج، پوره سیب، چای و نان تُست است. از دستورات غذایی سنتی مثل ترکیب برنج کَته و ماست نیز می توانید استفاده کنید. اینترنت حاوی مطالب زیادی پیرامون غذاهای مناسب برای اسهال است، از این مطالب برای تهیه غذای خود کمک بگیرید.
• به طور کلی یک رژیم غذایی مناسب در طول اسهال حاد کم فیبر، کم چرب، و فاقد کافئین و لاکتوز (قند شیر) است. لاکتوز قندی طبیعی است که در شیر و سایر محصولات لبنی یافت می‌شود. وقتی اسهال هستید ممکن است نتوانید به‌طور کامل لاکتوز را هضم یا تجزیه کنید. این می‌تواند باعث نفخ، کرامپ شکمی و تشدید اسهال شود. انتخاب محصولات کم لاکتوز یا بدون لاکتوز ممکن است کمک کننده باشد. نمونه ای از این محصولات عبارتند از:
• شیر بدون لاکتوز
• پنیر لاکتیکی
• ماست یونانی یا ماست ساده پروبیوتیک
• کفیر
• غذاها و نوشیدنی‌ هایی که باید از آنها اجتناب کنید:
• غذاهای پرفیبر: فیبر بخشی از مواد غذایی است که بدن شما آن را هضم نمی‌کند. فیبر چیزی است که بیشتر حجم مدفوع را تشکیل می دهد. وقتی اسهال هستید از خوردن غذاهای پرفیبر خودداری کنید. غذاهای پرفیبر شامل موارد زیر هستند:
• غلات کامل مانند جو یا کینوا، نان های سبوس دار (مثلا نان سنگک)
• سبزیجات پخته یا خامی که نفاخ اند، مانند پیاز، سیر، کلم، گل‌کلم، بروکلی و کلم بروکسل
• میوه‌های تازه با پوست، مانند سیب و انگور
• لوبیا، نخود، ذرت و پاپ کورن
• مواد غذایی چرب (کره، مارگارین، روغن، سس سالاد)
• غذاهای سرخ‌ شده
• غذا و نوشیدنی های حاوی لاکتوز (شیر معمولی، پنیر های نرم، پنیر خامه ای، پنیر فتا، خامه، بستنی)
• غذا و نوشیدنی های پرشکر (مثلا نوشابه های گازدار یا آبمیوه های پاکتی)
• غذاها و مایعات حاوی سوربیتول، زایلیتول، مانیتول (به طور مثال اکثر آدامس ها و محصولات بدون قند)
• مکمل های غذایی چرب یا حاوی قند بالا. در صورتی که نیاز به استفاده از آنها دارید از محصولات پر پروتئین و کم چرب استفاده کنید (مثلا پودر Ensure پر پروتئین).

اگر رژیم غذایی خاصی دارید یا دیابتی هستید، ممکن است انجام این توصیه ها برایتان مشکل باشد. در این صورت می توانید از یک متخصص تغذیه مشورت بگیرید.

اگر نیاز به مشاوره با متخصص (دکتر شایان شیخ میری، متخصص رادیوآنکولوژی) دارید اینجا کلیک کنید.

چگونه از کم آب شدن بدن جلوگیری کنم؟

اسهال باعث از دست دادن آب و الکترولیت های (سُدیم، پُتاسیم، مَنیزیوم و …) بیشتری از بدن نسبت به حالت معمول می‌شود. توصیه های زیر می‌تواند به جلوگیری از کم آبی بدن و کاهش ذخایر الکترولیتی کمک کند:

• سعی کنید هر روز حداقل 8 تا 10 لیوان مایعات بنوشید. این به شما کمک می‌کند که مایعاتی را که بدن شما به دلیل اسهال از دست می‌دهد، جایگزین کنید. جایگزینی مایعات از دست رفته مهمترین قسمت درمان اسهال است. مایعات را در مقادیر کم و مکرر بنوشید. این روش نسبت به نوشیدن مقادیر زیادی مایعات در یک بار مؤثرتر است.
• برای مزه دار کردن آب می توانید از آب لیموترش استفاده کنید. همچنین می توانید از مایعات دیگری مثل کفیر نیز استفاده کنید. مصرف مایعاتی مثل کفیر، علاوه بر مایعات از دست رفته، الکترولیت ها را نیز جایگزین می کنند.
• از ترکیبات آماده ای مثل پودر R.S نیز می توانید استفاده کنید. این ترکیبات حاوی مقادیر استانداردی از الکترولیت ها بوده و در ترکیب با آب به خوبی مایعات و الکترولیت های از دست رفته را جایگزین می کنند.
• از سوپ‌های شفاف، آب‌گوشت و ژلاتین (مثلا ژله)  استفاده کنید.
• نوشیدنی‌های الکلی یا حاوی کافئین مانند قهوه و برخی نوشابه‌ ها را ننوشید. این نوشیدنی‌ها می‌توانند باعث کم آبی شوند.

اگر نیاز به مشاوره با متخصص (دکتر شایان شیخ میری، متخصص رادیوآنکولوژی) دارید اینجا کلیک کنید.

مراقبت از پوست اطراف مقعد:

اسهال ممکن است باعث تحریم پوست اطراف مقعد شود. این تحریک می‌تواند باعث خارش، درد یا بثورات پوستی شده و هموروئید (وریدهای متورم در مقعد) را بدتر کند. موارد زیر می‌تواند به جلوگیری از تحریک کمک کند:

• از کرم های آنتي هموروئید آماده که در داروخانه ها موجودند استفاده کنید. کرم را تا ۴ بار در روز روی پوست اطراف مقعد خود بمالید. مثلا می توانید پس از هر نوبت دفع و شستشو و خشک کردن خود از این کرم استفاده کنید.
• به عنوان جایگزین می توانید از پمادهای ویتامین آ + د (A + D) یا زینک اکساید استفاده کنید. پماد را بلافاصله پس از شستشو و خشک کردن خود ناحیه برای جلوگیری از بثورات و تسکین پوست روی پوست اطراف مقعد بمالید.
• نشستن در لگن آب ولرم می تواند کمک کننده باشد. در صورتی که این کار به شما کمک کرد می توانید پس از هر نوبت دفع آن را تکرار کرده و سپس از پمادهای که به آنها اشاره شد استفاده کنید.
• لباس زیر نخی و آزاد بپوشید. شلوار تنگ نپوشید.
• از هر گونه فعالیتی که ممکن است به ناحیه اطراف مقعد شما را آسیب بزند خودداری کنید (به طور مثال دوچرخه سواری).

اگر نیاز به مشاوره با متخصص (دکتر شایان شیخ میری، متخصص رادیوآنکولوژی) دارید اینجا کلیک کنید.